Lectuur versus literatuur

Column - Liesbeth Hetebrij

Vrijdag 27 Maart 2009

Of: De nieuwe schrijvers versus de gevestigde orde. De schrijvers Kluun en Komrij hebben tijdens de Boekenweek deze discussie weer eens goed aangewakkerd en allebei met verve hun eigen standpunt verdedigd.

Dat gevestigde schrijvers zich afzetten tegen de jonkies is op zich zelf niet vreemd, dat gebeurt overal, denk maar aan de werkvloer of de sportvereniging. Echter, in het licht van de huidige, snelle technologische ontwikkelingen op digitaal gebied wil ik in deze column extra aandacht geven aan deze discussie. Ik wil vooral ingaan op de wat mij betreft meest essentiële vraag waar deze discussie op gestoeld is, namelijk: wanneer ben je een schrijver?

Wie mag zich schrijver noemen?

In de breedste zin van het werkwoord "schrijven" is een ieder die schrijft een "schrijver". In de praktijk blijkt deze constatering anders uit te pakken, want vooral in de literaire / intellectuele kringen wordt men pas als schrijver beschouwd als er literatuur van jouw hand is verschenen (volgende vraag is dan: wat is literatuur?). Over het algemeen wordt dan gedoeld op schrijfsels van bijvoorbeeld Komrij, Mulisch of Van ‘t Reve. De meest populaire schrijvers tegenwoordig, zoals Kluun, Sonja Bakker en Saskia Noort, worden in deze kringen liever ook geen schrijvers genoemd, immers, hoe diepgaand en filosofisch zijn hun stukken?

Waar ligt de grens: ben je pas een schrijver als je jarenlang dag en nacht op een zolderkamertje hebt geploeterd om literatuur te produceren en om vervolgens bij uitgevers te leuren om het dan eindelijk op de markt te krijgen. Of mag je jezelf ook schrijver noemen als je meer van de luchtig en snel geschreven lectuur bent die ook nog eens via internet snel de weg naar de lezers weet te vinden? Is het niet irrationeel om de grens of iemand schrijver is te laten afhangen van hoeveel bloed, zweet en tranen hij of zij bij het schrijven heeft vergoten? Leg de grens om te bepalen of iemand schrijver is op de meest logisch plek, namelijk bij het werkwoord schrijven. Iedereen die schrijft is een schrijver, hoe eenvoudig kan dit zijn?

Wat maakt iemand tot goede schrijver?

De vervolgvraag in deze discussie is een logische: wat maakt je een goede schrijver? Ben je pas echt goed als je door de uitgevers gepubliceerd wordt en wellicht een mooie prijs binnensleept? Het is al een oud adagium, maar "de macht ligt bij het volk" is in dit digitale tijdperk wederom van toepassing. Immers, het volk bepaalt tegenwoordig wat goed is of wat weggestemd wordt, denk onder andere aan YouTube. Niet alleen de uitgeversreuzen (vergelijk platenlabels) bepalen wat goed of slecht is. De bevolking bepaalt en zo is het gekomen dat een onbekend Nederlands zangeresje via YouTube in het voorprogramma van Justin Timberlake staat.
Met andere woorden: ben je pas een goede schrijver, een schrijver van literatuur, als je op de bestseller stapel ligt in de boekwinkel? Ben je wellicht pas een goede schrijver als jouw boek ten minste één keertje gedrukt is en ligt weg te stoffen in een boekwinkel (maar je bent tenminste uitgepikt door een uitgever en voor het gemak even vergeten dat je rechten en plichten in een mooi contract ingeperkt zijn!). Of ben je een goede schrijver als je constant hoge ratings krijgt op internet, veel gedownload wordt als e-book en op die manier jezelf en je boek in de picture zet van een groot lezerspubliek, want is dat niet wat elke schrijver wil: gelezen worden?

Met andere woorden: leg de grens voor jezelf niet te hoog. Schrijf als je dat leuk vindt, publiceer als je dat graag wilt, er zijn tegenwoordig steeds meer wegen die naar Rome leiden.