Gedroomde versus realistische productietijd

door Marja Duin, acquirerend redacteur bij De Arbeiderspers

Stel je eens voor: je boek is klaar! Het verhaal is geschreven, je hebt het voor de laatste keer bijgeschaafd, uitgeprint met regelafstand anderhalf, en in je mooiste handschrift de adressen van de uitgevers die bovenaan je wensenlijstje staan op etiketten geschreven. Je voegt een spitse, maar niet te bijdehante, begeleidende brief bij het blad met de synopsis, de beschrijving van de belangrijkste personages en het korte, maar ter zake doende CV, en je laat het hele pakket in een stevige bruine envelop glijden. Misschien loopt er een koude rilling over je rug. Je laadt je post in je fietskrat en gaat op weg – de auto is geen optie, want je wilt er zeker van zijn dat je het postkantoor nog voor de avondlichting zult bereiken. Vandaag moet het gebeuren!

Loslaten

In de rij controleer je de plastic hechtertjes van de enveloppen nog een keer en dan gaat het ineens snel. Voor je het weet kijk je toe hoe de loketbeambte de laatste envelop met een geroutineerde zwaai in de postzak werpt. Je smoort je verontwaardiging achter je hand. Terwijl het besef dat de tijd om je lang gekoesterde werk los te laten echt gekomen is je vol in het gezicht slaat, registreer je nog net dat de man zijn lippen beweegt. Ja natuurlijk wil je een bonnetje! Je grist het vlak voor zijn ongeduldige vingers van de balie en draait je om. Als auteur in spe wil je je administratie op orde hebben.

Eindelijk

Maar je mag nog even verder dromen: na een week of vier – nee, als je dan toch mag fantaseren: na twee dagen krijg je een telefoontje van een redacteur met de vraag of je eens wilt komen praten. Een gevoel van opluchting daalt over je neer. Eindelijk gaat jouw grote wens dan toch in vervulling. Je hebt al dat werk dus toch niet voor niets gedaan; al die uren van schrijven, herschrijven en bijschaven, van woorden wikken en wegen, van verhaallijnen volgen en afronden, van personages introduceren en inkleuren en de laatste tijd vooral schrappen, veel te veel schrappen. Want show, don’t tell is gemakkelijk gezegd, maar wat kost het een moeite als je het in praktijk moet brengen. Nu is het zo ver: die redacteur heeft je kwaliteit onderkend. Het is volbracht! Je begint je voorzichtig schrijver te voelen.

Langer dan je denkt

Zo, is dat geen geweldige droom? Alle aankomende schrijvers zouden zich af en toe moeten onderdompelen in zo’n fantasie, al is het alleen maar om zichzelf eraan te herinneren waar ze het voor doen. Geniet nog even wat na… want nu ga ik je voorzichtig wakker schudden; niet door te melden dat maar een heel klein percentage van aspirant-schrijvers uiteindelijk onderdak vindt bij een uitgeverij, want dat mantra kent iedereen ondertussen wel, maar door een realistisch beeld te schetsen van de productiesnelheid van een uitgeverij.
Er is een grote kans dat je er – net als een behoorlijk deel van de schrijvende Nederlanders en Belgen – van uitgaat dat je het meeste werk wel achter de rug hebt als je eenmaal de uitgeverij ‘binnen’ bent. Je manuscript is klaar, de spellingscontrole heeft zijn werk gedaan en misschien heb je zelfs de tekst al leuk vormgegeven. Wat jou betreft kan de drukker snel aan het werk. Ik maak het ieder jaar weer mee dat we in oktober en november manuscripten aangeboden krijgen van mensen die het aanprijzen als perfect geschenk voor de kerstperiode. Maar dan moeten we natuurlijk wel snel handelen. Als attente lezer voel je hem nu wel komen: dat gaat dus niet lukken.

Aanbieding

Houd er rekening mee dat als je manuscript is geacquireerd door een redacteur, het nog wel een jaar kan duren voordat het als boek in de boekhandel ligt. Soms zelfs nog langer. Een van de belangrijkste redenen daarvoor is het feit dat uitgevers hun nieuwe assortiment op vaste tijden in het jaar presenteren aan de boekhandel – in vaktermen heet dat: een aanbieding doen. Dit gebeurt altijd in het voor- en najaar en vaak is er ook nog een – weliswaar iets kleinere – zomeraanbieding.

Het hele nieuwe aanbod komt in een prospectus. Dit is een catalogus waarin alle titels van het seizoen zijn opgenomen, met informatie over de inhoud, de auteur, de technische gegevens en de marketingactiviteiten die ervoor zijn uitgedacht. Onze vertegenwoordigers en verkoopmanagers bezoeken daarmee de grote ketens en staan op boekhandelsbeurzen om individuele boekhandelaren te informeren, interesseren en tot aankoop te verleiden. Bovendien sturen we de prospectus naar al onze perscontacten zodat die ook weten wat er de komende tijd uitkomt. Dit aanbiedingensysteem heeft als consequentie dat de uitgeverij jouw boek niet op de markt kan brengen op het moment dat het jou uitkomt, maar het ook zal opnemen in een aanbieding. Om zodoende de boekhandel de kans te geven om het alvast te bestellen en de vertegenwoordigers van bladen, kranten, radio en tv om te bedenken of ze er misschien aandacht aan willen schenken.

Lang vooruit

Mijn collega’s en ik zijn vanaf half september druk bezig geweest met de productie van de voorjaarscatalogus 2011. Daarin staan de titels die zullen verschijnen tussen maart en juni. In november hebben we die prospectus eindelijk in handen gekregen. Over het totstandkomen van een prospectus is genoeg te vertellen om een aparte column te vullen. Voor nu wil ik volstaan met te zeggen dat het altijd weer bijzonder prettig is als je de catalogus ook werkelijk in je handen hebt!

Je ziet dus wel dat de productie van de prospectus niet alleen veel tijd kost, maar dat we ook best een flinke tijd vooruit werken. En hiermee ben ik dus aangekomen bij de tweede reden waarom jouw boek niet altijd zo snel klaar is als je zelf zou willen: een uitgeverij stelt het nieuwe assortiment al zo lang van tevoren samen, dat de kans dat je boek in de eerstkomende aanbieding kan worden opgenomen vrijwel nihil is. En dat betekent dat er al snel nog vier maanden bijkomen voordat je boek op de markt zal zijn.

Het moet passen

De derde reden waarom er wel wat tijd overheen kan gaan voor jouw boek in de boekhandel ligt, is dat het in een aanbieding moet passen. Net als elke producent van levensmiddelen of elektronica, streeft ook een uitgeverij naar een bepaald kwaliteitsniveau. Boekhandels en journalisten, en misschien zelfs de geïnteresseerde lezer, weten dat ze bij de Arbeiderspers andere boeken kunnen verwachten dan bij bijvoorbeeld Kluitman. De naam werkt als een merk: hij geeft aan wat voor titels je bij die uitgever kunt verwachten en voor wie die geschikt zijn. Daarvan uitgaande is het dus logisch dat zo’n nieuwe worp met boeken zorgvuldig moet worden samengesteld, namelijk zodanig dat de belangrijkste pijlers van het fonds van de uitgeverij daarin terugkomen.
Geeft een uitgever zo’n drie thrillers per aanbieding uit en is dat aantal al gehaald, dan is het dus goed denkbaar dat jouw spannende boek moet doorschuiven naar een volgende aanbieding.

Het systeem van aanbiedingen dat in het boekenvak al sinds jaar en dag wordt gevolgd, heeft dus consequenties voor het tijdstip waarop jouw boek op de markt zal verschijnen. Houd daar dus rekening mee. Overigens wijst de praktijk uit dat dit uitstel helemaal zo erg niet is. Natuurlijk vind jij –zoals in de droom die ik aan het begin van deze column beschreef – je boek perfect zoals het is, maar een redacteur weet altijd nog wel punten ter verbetering te vinden. En dat is niet zo gek, want vaak kijkt hij of zij met een frisse blik naar je werk, terwijl jij je er in de laatste paar weken voordat je het in die envelop liet glijden op hebt blindgestaard. Afgezien van het redigeren zijn er nog tientallen andere dingen die moeten worden gedaan om je boek op een goede manier in de markt te zetten. De praktijk leert dat dit vaak meer is én meer tijd kost dan je je als aankomend auteur kunt voorstellen. Maar daarover zal ik later meer vertellen.